Toen de laatste bel van de dag ging, bleef Lucas nog even zitten. Hij staarde naar het lege schoolplein, waar de herfstbladeren over het asfalt rolden. Het was niet de eerste keer dat hij bleef. Het was de tweede keer deze week.
De lerares, mevrouw Vermeulen, legde haar stapel papieren op de hoek van haar bureau en draaide zich naar hem om. Ze had haar jas al aan. “Lucas,” zei ze, en haar stem was zachter dan anders, “je moet naar huis. Je moeder wacht op je.
”
Hij knikte, maar bleef zitten. Zijn vingers speelden met de rits van zijn rugzak, die nog dicht was. Binnenin zat al sinds maandag een onafgemaakte toets wiskunde, opgerold en vergeten. “Ik ga zo,” zei hij.
Mevrouw Vermeulen liep naar hem toe en leunde tegen het bureau naast hem. Ze had dat blikje dat ze altijd kreeg als ze iets moeilijks wilde zeggen. Lucas kende dat blikje. Het betekende dat er iets was waar zijn moeder het niet over wilde hebben en de lerares het ook niet echt wilde.
“Je mist de afgelopen tijd veel,” zei ze. “En als je er bent, ben je er niet helemaal bij. ”
Hij haalde zijn schouders op. “Het gaat wel.
”
“Lucas. ”
Er viel een stilte. De klok boven de deur tikte. Een vlieg zoemde tegen het raam, gevangen tussen het glas en het kader.
“Je vader is weer in de kliniek,” zei ze. Het was geen vraag. Hij klemde zijn kaken op elkaar en knikte uiteindelijk. “Maandag.
”
“Dat wist ik niet,” zei ze. “Het spijt me. Je moeder heeft me daar niets over verteld. ”
Het was geen verwijt.
Het kon ook geen verwijt zijn, want hij had zijn moeder gesmeekt om het aan niemand te vertellen. Hij wilde niet dat iemand wist dat zijn vader opnieuw was opgenomen. Het was de derde keer in twee jaar. De eerste keer had zijn moeder nog geprobeerd het uit te leggen aan de buren, dat het een “medische situatie” was.
De tweede keer zei ze gewoon dat haar man veel werk had. De derde keer had niemand er iets over gevraagd. “Mijn moeder wil niet dat mensen het weten,” zei hij. Mevrouw Vermeulen knikte langzaam.
“Dat begrijp ik. Maar Lucas, je hoeft hier niet alleen mee te zitten. ”
Hij voelde zijn ogen prikken en keek snel naar de vloer. “Ik zit er niet mee.
”
“Ik zie dat je er wel mee zit,” zei ze voorzichtig. “En dat is normaal. Je mag hier boos over zijn. Je mag hier verdrietig over zijn.
”
Het woord verdrietig raakte hem op een plek waar hij de hele week zijn schouders voor had opgetrokken. Hij wilde naar huis, naar de geur van boenwas en de buisvoetbal op televisie, en doen alsof alles gewoon was. Maar gewoon was het niet. De deur van de klas ging open en een andere leraar stak zijn hoofd naar binnen.
“Alles goed hier? ”
“Ja,” zei mevrouw Vermeulen. “We zijn zo klaar. ”
Toen de deur weer dichtging, haalde ze iets uit haar zak.
Een kaartje, met een naam en een telefoonnummer. “Ik heb dit voor je,” zei ze. “Het is een jongerencoach. Ze werkt met jongeren die iemand hebben die kampt met verslaving of psychische problemen.
”
Hij nam het kaartje aan en draaide het om in zijn handen. Het voelde te officieel, te definitief. “Ik heb geen coach nodig. ”
“Daar gaat het niet om,” zei ze zacht.
“Het gaat erom dat je niet de hele tijd mee hoeft te dragen wat niet van jou is. ”
Hij stopte het kaartje in zijn jaszak. “Ik moet naar huis. ”
“Dat moet je inderdaad.
” Ze glimlachte, maar het was een verdrietige glimlach. “En Lucas? Je mag altijd in mijn klas blijven zitten tot de pauze voorbij is. Maar een keer moet je naar buiten.
”
De hele weg naar huis liet hij het kaartje in zijn zak zitten, als een steen die hij niet wilde aanraken maar die hij ook niet kon weggooien. Zijn moeder stond in de keuken, met haar rug naar hem toe, aardappelen schillend. Haar bewegingen waren langzaam, bijna mechanisch. De televisie stond niet aan.
Dat was een slecht teken. Als de televisie stond, probeerde ze normaal te doen. Als de televisie uit stond, was er iets gebeurd. “Hoi mam,” zei hij.
“Hoi liefje. ” Haar stem was vlak. Ze draaide zich niet om. “Hoe was school?
”
“Oké. ”
Ze zei niets meer. Het mes gleed langs de aardappel en de schil viel in een dunne spiraal in de gootsteen. “Is er gebeld?
” vroeg hij. Ze hield even op met snijden. Toen schudde ze haar hoofd. “Ze hebben zijn medicatie veranderd.
De dokter zegt dat het even kan duren voordat hij bij zijn positieven is. ”
Het “zijn positieven” van zijn vader kon alles betekenen. Het kon betekenen dat hij praatte, dat hij at, dat hij herkende wie ze waren. Het kon ook betekenen dat hij mijlenver weg was, starend naar het plafond, zonder dat iemand hem kon bereiken.
“Komt hij naar huis voor mijn verjaardag? ” vroeg Lucas. Zijn moeder draaide zich nu om en haar ogen waren rood. “Schat, dat weet ik niet.
Dat hangt van de dokter af. ”
“Het is over drie weken. ”
“Ik weet het. ”
Ze liet het mes op het aanrecht vallen en veegde haar handen af aan haar schort.
“Hij wil wel komen. Dat weet je. Maar als hij nog niet stabiel is…”
“Wanneer is hij ooit stabiel? ” zei Lucas, en de woorden kwamen er harder uit dan hij had gewild.
Zijn moeder staarde hem aan. Er verscheen een vermoeide rimpel tussen haar wenkbrauwen. “Praat niet zo over je vader. ”
“Het is gewoon zo.
”
“Het is niet gewoon,” zei ze, en haar stem brak. “Niets hiervan is gewoon. En ik heb hier maar net genoeg energie voor om door te komen, Lucas. Help me door de dag heen te komen.
Alsjeblieft. ”
Het was geen vraag die hij kon weigeren. Hij knikte en liep naar boven, naar zijn kamer, waar hij op zijn bed viel zonder zijn jas uit te trekken. Het kaartje van de jongerencoach zat nog in zijn zak, een ruwe rand tegen zijn dijbeen.
Die nacht sliep hij nauwelijks. Hij lag te luisteren naar de geluiden in huis, het kraken van de vloer, het zachte rinkelen van een glas, het geluid van de badkamerdeur die openging en weer dichtging. Zijn moeder liep rond. Ze huilde, zonder dat ze het geluid maakte van huilen.
Dat had hij inmiddels leren onderscheiden. De volgende ochtend had ze ontbijt klaargezet alsof er niets was gebeurd. Cornflakes, een glas melk, een banaan. Hij at het omdat het makkelijker was dan praten.
Toen hij zijn jas aantrok, voelde hij het kaartje nog steeds in zijn zak. Onderweg naar school streken zijn vingers er telkens weer langs, zonder dat hij het echt wilde. Bij de ingang van het schoolgebouw bleef hij even staan en keek ertegenaan. Het had een blauwe rand en een naam: Joyce.
Hij kon het weggooien. Het was maar een papiertje, een telefoonnummer. Niemand zou het zien. Niemand wist ervan.
Hij stopte het terug in zijn zak en liep naar binnen. Mevrouw Vermeulen liet hem die dag niet na om vier uur opzettelijk talmen. Ze keek hem op een gegeven moment aan, midden in de les, en hoewel ze niets zei, wist hij precies wat ze bedoelde. Het was een blik die zei: je hoeft het niet alleen te weten.
Tijdens het laatste uur wiskunde, met een proefwerk dat half af was, legde hij zijn pen neer en staarde naar het aangeschafte papier. Cijfers en formules die hem eerst makkelijk in waren gegaan, leken nu vreemd. Zijn vader had vroeger altijd voorgelezen om hem te helpen met leren, hoewel hij de sommen zelf nooit goed begreep. Hij had alleen zijn best gedaan om erbij te zijn.
Na de les liep Lucas over het schoolplein, in de richting van de uitgang, maar zijn voeten stopten vanzelf bij de lage stenen muur waarmee het plein werd omgeven. Aan de andere kant van de straat stond een bushalte. Het kaartje zat nog in zijn zak. Zijn hand omklemde het.
Om halftwee die middag belde hij het nummer. De telefoon werd opgenomen door een vriendelijke stem. “Met Joyce. ”
Hij wist niet wat hij moest zeggen.
Het was alsof zijn keel dichtzat. “Hallo? ” zei ze. “Ben je er nog?
”
“Ja,” zei hij, schor. “Ik weet niet hoe ik dit moet beginnen. ”
“Dat hoeft ook niet precies te kunnen,” zei ze. “Je hoeft alleen maar te vertellen wie je bent en waarom je belt.
”
Hij vertelde haar zijn naam. Hij vertelde haar dat hij op school zat en dat een docent hem haar nummer had gegeven. Zijn stem haperde op de zinnen over zijn vader, en hoewel hij niet in detail ging, zei hij dat zijn vader in een kliniek lag en dat hij thuis veel dingen niet besprak. “Dat begrijp ik,” zei Joyce.
“Wil je binnenkort langs komen? Je kunt gewoon een keer komen praten. Geen verplichtingen. ”
“Ik weet het niet.
”
“Je hoeft het nu niet te beslissen. Het is gewoon een mogelijkheid. Je mag ook eerst nog even nadenken. ”
Hij zweeg.
Ze vulde de stilte niet op. Na tien seconden zei hij: “Ik kom wel een keer. ”
“Goed,” zei ze. “Stuur me een berichtje als je wilt, dan plannen we iets.
”
Hij sloeg het gesprek op in zijn telefoon en liep naar huis. Zijn moeder stond aan de telefoon in de gang, haar stem laag. Hij hoorde haar zeggen: “Nee, hij is er niet bij. Ik vertel het hem later.
” Toen ze hem zag binnenkomen, hing ze snel op. “Met wie was je aan het bellen? ” vroeg hij. “Met het ziekenhuis,” zei ze.
Ze glimlachte, maar het kwam niet bij haar ogen. “Je vader heeft gevraagd naar je. ”
Het voelde alsof er een steen van zijn borst viel en tegelijk een nieuwe op zijn maag. “Wist hij nog wie ik was?
”
“Natuurlijk wist hij dat,” zei ze, maar er zat een hapering in haar stem die hij opving. Twee dagen later ging zijn moeder naar de kliniek. Lucas zei dat hij huiswerk had en thuis bleef, hoewel hij alleen maar voor zich uit zat te staren. Om zeven uur kwam zijn moeder terug.
Ze hing haar jas op, veegde haar schoenen op de deurmat en zei: “Hij laat je groeten. ”
“Leuk,” zei hij. Ze fronste. “Lucas, doe niet zo.
Hij kan het echt niet helpen. ”
“Heeft hij iets gezegd? Over mij? ”
“Hij zei dat je sterk moet zijn.
”
Het liefst had hij gezegd: ik ben niet sterk, ik ben gewoon boos. Maar dat zou haar verdriet er alleen maar groter om maken. Dus knikte hij en hielp haar met het dekken van de tafel, zwijgend. De zaterdag daarop wachtte hij voor de school tot Joyce eraan kwam.
Ze reed in een oude grijze auto en stapte uit met een thermoskan in haar handen. Ze was jonger dan hij had verwacht, eind twintig misschien. Ze had een open gezicht zonder te veel glimlach, wat hij prettig vond. Ze gingen op een bank voor het schoolplein zitten.
Ze schonk hem thee uit de thermoskan. “Vertel eens,” zei ze, “hoe gaat het thuis op dit moment? ”
Hij dronk zijn thee zonder te antwoorden. Zij wachtte.
“Mijn vader is al drie keer opgenomen,” zei hij uiteindelijk. “Hij heeft een bipolaire stoornis. Dat zei mijn moeder tenminste. ” Het woord voelde vreemd in zijn mond, als een grote steen die hij niet kon uitspugen.
“Als hij thuis is, kan het goed gaan. Dan is het net alsof hij een normaal mens is. Dan lacht hij en helpt hij me met huiswerk. En dan opeens, zonder waarschuwing, kan hij dagen niet slapen en zegt hij dingen die helemaal nergens op slaan.
En dan wordt hij weer opgenomen en is het net alsof hij nooit heeft bestaan. ”
Joyce knikte. “Dat klinkt heel schommelig. ”
“Zo is het wel.
”
“Wat doe jij dan, als het opeens omslaat? ”
Hij dacht na. “Ik word bang,” zei hij eerlijk. “Ik weet niet precies waarom.
Soms ben ik gewoon alleen al bang dat iemand mij iets vraagt en ik een normaal antwoord moet geven alsof alles gewoon is. ”
“Dat lijkt me logisch,” zei ze. “Eén persoon kan niet de hele tijd alles opvangen. En het is niet jouw taak om je vader te repareren.
”
“Dat zegt mijn moeder ook. ”
“Maar je gelooft haar niet. ”
Hij schudde zijn hoofd. “Ik weet niet hoe ik het anders moet doen.
”
Ze overlegden nog een halfuurtje over kleine dingen die hij kon doen wanneer de spanning thuis te hoog werd: wegsluipen naar zijn kamer, muziek opzetten, een knooppunt in zijn ademhaling zoeken. Het klonk allemaal simpel, maar het gaf hem een soort houvast. Toen ze afscheid namen, zei Joyce: “Tot volgende week? ”
“Misschien.
”
Hij hield het op: “Waarschijnlijk. ”
Thuis was zijn moeder in een vreemde, bijna vrolijke bui. Ze zette muziek op, oude liedjes die zijn vader vroeger draaide als hij goed in zijn vel zat. Lucas zag dat ze de keukenkastjes had opgeruimd en de tafel had gedekt met mooie borden.
“Wat is er aan de hand? ” vroeg hij. “Je vader komt volgende week donderdag thuis,” zei ze. “Voor je verjaardag.
”
Ze straalde, maar hij voelde een golf van angst in zijn buik. Het was niet de angst dat zijn vader hem iets zou aandoen, maar de angst dat het weer zou wankelen, dat ze weer zouden hopen en dat het weer zou crashen. “Dat is fijn,” zei hij, en de woorden klonken schraal. Zijn moeder merkte het, maar ze liet het niet merken.
Ze nam hem in haar armen en zong een stukje van het liedje mee. Hij stond stijf in haar omhelzing, met zijn handen in zijn zakken, om het kaartje van Joyce heen gevouwen. Op woensdag ging hij weer naar Joyce. Hij vertelde over de thuiskomst, over de angst, over het gevoel dat zijn moeder haar hoop vooral op hem richtte.
“Wat zou jij nodig hebben om deze keer door te komen? ” vroeg Joyce. Het antwoord kwam zonder nadenken: “Dat iemand aan mij vraagt hoe het met mij gaat, zonder dat ik eerst hoef te zeggen dat het met mijn vader slecht gaat. ”
De donderdag brak aan, de dag van de thuiskomst.
Lucas stond voor het raam van de woonkamer en zag de taxi stoppen. Zijn vader stapte uit, dunner dan voorheen, met een baard die hij niet had laten scheren in de kliniek. Hij droeg een tas over zijn schouder, en iets in zijn loop was veranderd. Langzamer, voorzichtiger.
Zijn moeder opende de deur voordat hij kon aanbellen. Lucas hoorde hen omhelzen, hoorde het zachte gemurmel van stemmen. Toen stond zijn vader in de gang en keek hem aan. “Lucas,” zei hij.
Zijn stem was hees. “Hoi pap. ”
Er volgde een korte stilte. Zijn vader deed een stap naar voren en hield hem vast.
Het was een stevige omhelzing, zo stevig dat Lucas voelde waar zijn vader nog kracht in had. Er zat een vage lucht van ziekenhuiszeep aan hem, fris en steriel. “Gelukkige verjaardag voor morgen alvast,” zei zijn vader. “Ik wilde er zijn.
”
“Het is pas vrijdag,” zei Lucas. “Ik weet het. Ik wilde er wel vast zijn. ”
De dag sleepte zich voort.
Zijn vader was moe en ging vroeg naar bed. Lucas hoorde hoe zijn moeder de deur van de slaapkamer achter hem sloot en zachtjes tegen zichzelf praatte terwijl ze de trap afging. Ze zette theewater op. De volgende ochtend, op zijn verjaardag, lag er een cadeau op zijn bureaublad.
Een klein pakje, in geel inpakpapier, met een kaart eraan in het handschrift van zijn vader: Voor Lucas, van mij. Hij maakte het open. Het was een oude zakkaart, dezelfde die zijn vader vroeger gebruikte tijdens wandelingen, met op de binnenkant een potloodstreep die een route aangaf die ze samen hadden gelopen naar de heuveltop van de Bijvanck. Zijn vader stond in de deuropening, nog in pyjama.
“Die heb ik bewaard,” zei hij. “Ik weet niet meer of de route er nog is. Misschien kunnen we hem weer eens lopen, als ik wat sterker ben. ”
Lucas zei niets.
Hij draaide de kaart om in zijn handen en voelde het dunne papier, de vouwen die er al jaren in zaten. Boven aan de kaart stond een kleine, verbleekte vlek. Koffie, vermoedde hij. Zijn vader was toen nog degene die op het werk prima kon functioneren, die elk weekend wandelroutes plantte, die lachte bij het ontbijt.
“Bedankt,” zei Lucas. “Ik wist niet zo goed wat ik je anders moest geven,” zei zijn vader. “Het spijt me dat ik de laatste tijd niet zo’n goede vader was. ”
“Je hoeft het niet goed te maken,” zei Lucas.
“Je hoeft alleen maar beter te worden. ”
Zijn vader keek hem lang aan. Er viel iets in zijn blik weg, iets van de spanning die hij de hele ochtend droeg. Hij knikte langzaam.
“Ik ga het proberen,” zei hij. Later die avond, nadat zijn moeder een taart had gehaald en ze bij kaarslicht hadden gezongen, liep Lucas naar boven. Hij legde de wandelkaart op zijn bureau, recht tegenover zijn bed. Toen hij tussen de lakens lag, dwaalde zijn blik nog even over het papier, over de potloodlijn die een andere tijd markeerde.
Hij schonk zichzelf niet snel een belofte. Hij wist dat er slechte dagen konden komen, dat de schommeling niet weg was, dat zijn vader weer kon vallen. Maar hij voelde ook, voor het eerst in weken, dat het niet allemaal aan hem lag. Dat er ruimte was om zelf ook gewoon Lucas te zijn, jongen met een verjaardag in de herfst en een tas met huiswerk die hij eigenlijk nog moest maken.
Hij pakte zijn telefoon en stuurde een bericht naar Joyce: “Bedankt voor de gesprekken. Ik denk dat ik er nog een keer kom. ”
Het antwoord kwam binnen tien minuten: “Dat is goed. Ik ben er.
”
Hij deed het licht uit. Beneden hoorde hij zijn vader iets zeggen en zijn moeder lachen, een geluid dat hij lang niet had gehoord. Het was dun, kwetsbaar, maar het was er.
Voor nu.
